पालघर — विशेष प्रतिनिधी
महाराष्ट्र शासनाने गुटखा आणि सुगंधित तंबाखूवर बंदी लागू करून अनेक वर्षे उलटली असली, तरी पालघर जिल्ह्यात आजही गुटख्याची छुप्या पद्धतीने विक्री सुरू असल्याचे चित्र समोर येत आहे. पोलीस व अन्न व औषध प्रशासनाकडून वेळोवेळी मोठ्या प्रमाणात कारवाया करून लाखो रुपयांचा गुटखा जप्त करण्यात आला असला, तरी स्थानिक पातळीवरील अवैध विक्रीचे जाळे अद्याप कायम असल्याची चर्चा नागरिकांमध्ये सुरू आहे.
स्थानिक नागरिकांच्या म्हणण्यानुसार, अनेक किराणा दुकाने, पानपट्ट्या आणि लहान व्यावसायिक आस्थापनांमध्ये गुटखा उघडपणे विकला जात नसला तरी “ओळखीच्या ग्राहकांना” मागणीनुसार उपलब्ध करून दिला जातो. त्यामुळे कारवायांनंतरही गुटख्याचा अवैध व्यापार पूर्णपणे थांबलेला नसल्याचा आरोप होत आहे.
नागरिकांचा सवाल आहे की, मोठ्या साठेबाजांवर आणि पुरवठादारांवर कारवाई होत असताना स्थानिक पातळीवरील विक्रेत्यांवर प्रभावी नियंत्रण का दिसून येत नाही? अनेक ठिकाणी गुटखा लपवून ठेवून विशिष्ट ग्राहकांना पुरवला जात असल्याचेही सांगितले जात आहे. त्यामुळे गुटखा बंदीची अंमलबजावणी प्रत्यक्षात कितपत प्रभावी आहे, याबाबत प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
दरम्यान, काही सामाजिक कार्यकर्ते आणि नागरिकांनी यावर वेगळी भूमिका मांडली आहे. त्यांच्या मते, केवळ विक्रेते किंवा साठेबाजांवर कारवाई करून हा प्रश्न पूर्णपणे सुटणार नाही. गुटखा सेवन करणाऱ्या व्यक्तींकडून माहिती घेऊन पुरवठा साखळीचा शोध घेतल्यास अवैध व्यापारामागील मुख्य सूत्रधारांपर्यंत पोहोचणे सोपे होऊ शकते. तथापि, अशा कोणत्याही कारवाईचा निर्णय संबंधित कायदे व प्रशासनाच्या अधिकारक्षेत्रानुसारच घेतला जाऊ शकतो.
गुटखा सेवनामुळे कर्करोगासह अनेक गंभीर आजारांचा धोका वाढत असल्याने शासनाने बंदी लागू केली आहे. मात्र, बंदीनंतरही काही भागांत गुटखा सहज उपलब्ध होत असल्याच्या तक्रारी वाढत असल्याने नागरिकांमध्ये नाराजी व्यक्त होत आहे. विशेषतः तरुण पिढी व्यसनाच्या विळख्यात अडकत असल्याबद्दल पालक आणि सामाजिक संघटनांनी चिंता व्यक्त केली आहे.
नागरिकांनी पालघर पोलीस, अन्न व औषध प्रशासन आणि संबंधित यंत्रणांनी संयुक्त मोहीम राबवून छुप्या विक्रीच्या नेटवर्कवर कठोर कारवाई करावी, अशी मागणी केली आहे. तसेच शाळा, महाविद्यालये आणि सार्वजनिक ठिकाणांच्या परिसरात विशेष तपासणी मोहीम राबवून गुटखा विक्री पूर्णपणे बंद करण्यासाठी ठोस उपाययोजना करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
“गुटखा बंदी केवळ कागदावर न राहता प्रत्यक्षात प्रभावीपणे राबविली गेली, तरच पालघर खऱ्या अर्थाने गुटखामुक्त होऊ शकेल,” अशी भावना नागरिकांकडून व्यक्त होत आहे.